İsmet İnönü

Beğendi iseniz lütfen paylaşın
  • 11
    Shares

24 Eylül 1884’de dünyaya gelen İsmet İnönü’nün babası Reşit Efendi ve annesi de Cevriye Hanım’dır. Reşit Efendi aslen Bitlis’in tanınmış Kürt ailelerinden birine mensuptur. İnönü, ilköğretimini Sivas’ta tamamladı. Burada bir yıl Mülkiye İdadisinde okuduktan sonra, İstanbul’da bulunan Mühendishane İdadisine devam etti (1897). 1901 yılında günümüzdeki topçu okuluna girdi ve 1 Eylül 1903 tarihinde topçu teğmen olarak mezun oldu. 1906 yılında ise Erkan-ı Harbiye Okulu’nu başarıyla bitirdi ve Edirne’de yüzbaşı rütbesiyle bölük komutanı oldu.

1908’de kurmay olan İnönü, 13 Nisan 1909’da Harekat Ordusu’nda görev almaya başladı. 1910 yılında 4. Kolordu kurmaylığına getirilmesinin ardından, 1912 yılında kurmay binbaşı oldu. Bulgaristan ile yapılan İstanbul Antlaşması’nın heyetinde askeri danışman olarak bulundu. 1914 yılında Harbiye nazırlığına (genelkurmay başkanlığı) atanan Enver Paşa’nın yeni kurulan ordusunda etkin bir rol oynadı. 29 Kasım 1914’te yarbay rütbesi alan İnönü, 2 Aralık 1914 tarihinde Genel Karargahın şube müdürü oldu. 2 Aralık 1915’te 2. Ordunun kurmay başkanı olduktan 12 gün sonra ise kendisine albay rütbesi verildi.

1. Dünya Savaşı sürerken Atatürk’le birlikte Kafkas Cephesi’nde yer aldı ve uzun süren dostlukları ile ülkenin geleceği hakkında ortak düşünceleri gelişti. O dönemlerde Mustafa Kemal Atatürk, 16. Kolordu komutanlığına atanmıştır. 1916 yılının yaz aylarında çarpışmaları yöneten İnönü, Atatürk’ün tavsiyesiyle, 12 Ocak 1917 günü 4. Kolordu komutanı oldu. Bir müddet sonra İstanbul’a çağrıldı ve Halep’teki 7. Ordu’nun kurulmasında görev yaptı. 1 Mayıs 1917 tarihinde Filistin Cephesi’nin 20. Kolordu komutanı, daha sonra ise 3. Kolordu komutanı oldu. Aynı dönemde 7. Ordu’nun komutanı olan Mustafa Kemal Atatürk ile bir kez daha yakın ilişkilerde bulundu. Nablus yenilgisi sırasında bayılan İnönü, bu olayın ardından tekrar İstanbul’a gönderildi.

Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasına kısa bir süre kala rahatsızlanıp İstanbul’a geri gönderilen İnönü, Harbiye Nezareti’nin müsteşarlığına atandı. Paris Barış Konferansı için oluşturulan komisyonda askeri müşavir olarak bulundu ve daha sonra 4 Ağustos 1919’da sekiz günlük bir süre için Askeri Şura’nın Umumiye müdürlüğüne atandı. Yine aynı dönemde polis ve jandarma örgütünün düzenlenmesi amacıyla kurulan komisyonda üye olarak yer aldı, ancak tüm bunlar çok kısa süreli görevlerdi. 8 Ocak 1920 tarihinde ilk kez Ankara’ya giden İsmet İnönü, burada kısa bir süre için Atatürk ile beraber çalıştı.

23 Nisan 1920 tarihinde açılan TBMM’ye Edirne’den milletvekili olarak seçilen İnönü, 3 Mayıs 1920’de Genelkurmay Başkanlığı görevine atandı. Bu göreve getirildiğinde albay olan İnönü’nün kendisinden rütbe ve kıdemce üstün olan komutanlar da bulunuyordu. 6 Haziran 1920’de divan-ı harp tarafından İstanbul’da ölüm cezasına çarptırılan İnönü, daha sonra bu cezası kaldırılınca 1920 Kasım ayında, vekillik görevi gizli kalmak kaydıyla Garp Cephesi’nin Kuzey Komutanlığı’na atandı. İç isyanların ve özellikle Çerkez Ethem ayaklanmasının bastırılmasında etkin bir rol aldı.

1921’in Ocak ayında 1. İnönü Muharebesi ile Yunan ilerleyişini durdurdu ve beş yıldır sürdürdüğü Albaylıktan Mirliva rütbesine yükseldi. 2. İnönü Muharebesi’nde gösterdiği başarıdan sonra, 4 Mayıs 1921 tarihinde Garp Cephesi’nin komutanı oldu. 17 Temmuz 1921 tarihinde Kütahya-Eskişehir muharebeleri yenilgiyle sonuçlanınca TBMM tarafından görevinden azledildi ve yerine Fevzi Paşa atandı. Sakarya Meydan Muharebesi’nde TBMM’nin Başkomutanlığa getirdiği Mustafa Kemal Atatürk’ün yanında Tuğgeneral olarak görev aldı.

İsmet İnönü’nün Siyasi Yaşamı ve II. Dünya Savaşı Yılları
3-12 Ekim 1922’de Mudanya Mütarekesi görüşmelerinde Türkiye’yi temsil eden İnönü, 26 Ekim 1922’de hariciye vekilliğine getirildi. Lozan görüşmelerinde heyet başkanlığı yaptı, ayrıca yeni kurulan devletin egemenliğini ve bağımsızlığını onaylayan Sevr Antlaşması ile Lozan Antlaşmasını imzaladı. 1923-1927 yılları arasında TBMM ikinci döneminde milletvekili olarak yer alan İnönü, Fethi Okyar tarafından kurulan heyete tekrar hariciye vekili unvanıyla girdi. Lozan Antlaşması’nın 23 Ağustos’ta TBMM tarafından kabul edilmesi, İnönü’nün diplomatik ve siyasal başarılarının en önemlisidir. Cumhuriyet’in 29 Ekim 1923’te ilan edilmesi ile sonuçlanan bu süreçte, Atatürk’le yakın bir siyasal işbirliği içerisindeydi. 30 Ekim’de Cumhuriyet’in ilk hükümeti kuruldu, İnönü’de Halk Fırkasının genel başkan vekili oldu.

İsmet İnönü’nün başbakanlık döneminde Cumhuriyet’in ilk devrimleri yapılmıştır. 1939 yılında, Cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından başlayan II. Dünya Savaşı sırasında, İnönü ülkeyi savaştan uzak tutmaya çalıştı. Ekonomik güçlükler sonucu Varlık Vergisi uygulamasına başlandı ve yine aynı dönemde Köy Enstitüleri kuruldu. Bu enstitüler sayesinde yaklaşık 20.000 köy öğretmeni mezun oldu. İnönü’nün Cumhurbaşkanlığı sırasında müzik yeteneği olan çocukların eğitim alması amacıyla Harika Çocuklar Yasası çıkarıldı. Bu yasa sayesinde, Suna Kan ve İdil Biret gibi dünyaca tanınan sanatçılar yetişmiştir.

II. Dünya Savaşı’ndan hemen sonra, gerek ülke içerisindeki yeni oluşumlar ve gerekse uluslararası siyasette var olan gelişmeler, rejimin genel niteliklerinde bazı önemli değişikliklerin gündeme gelmesine neden oldu. Savaşın kazananları arasında olan Stalin’in (SSCB) Türkiye’den Artvin, Ardahan, Kars ve Sarıkamış’ı talep etmesi, ülkeyi savaşın diğer kazananları İngiltere ve Amerika ile yakın ilişkiler kurmaya mecbur bıraktı. Ekonomik ve askeri olarak destek vermeye hazır olduğunu ifade eden Amerika, zaman geçirmeden yardıma başlamıştı, ancak bu yardıma karşılık olarak Türkiye’de serbest seçimleri temel alan demokrasi düzeninin kurulmasını ve SSCB’yi taklit eden bazı uygulamaların kaldırılmasını istedi.

İnönü, 27 Mayıs darbesinin getirdiği sorunların çözümüyle uğraştı ve daha sonra 1962-1963 ayaklanmalarının önlenmesi için dönemin cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’e yardımcı oldu. Ayrıca Kıbrıs olayları (1964) yaşanırken, ABD’nin Türkiye’yi adaya müdahale konusunda engellemesi üzerine dış politikada geniş çaplı arayışlara girdi. 12 Mart 1971 tarihinde CHP’nin genel sekreteri olan Bülent Ecevit ile anlaşmazlığa düşen İnönü, olası bir müdahaleye onay vermiyordu. Ecevit’e göre bu müdahalenin amacı, CHP’de hakim olan “ortanın solu” politikasını bitirmek ve partinin iktidar olmasını engellemekti.

Kurulacak olan hükümete üye verilip verilmeyeceği konusunda ortaya çıkan anlaşmazlık üzerine Ecevit partiden istifa etti. İnönü, aynı dönemde Ecevit’le mücadeleye girdi ve 1972 Mayıs’ında toplanan kurultayda partinin kendi politikasını onaylamazsa istifa edeceğini belirtti. Parti meclisinin Ecevit’in yanında olmasıyla da 8 Mayıs 1972 tarihinde CHP genel başkanlığından istifa etti. Parti içi anlaşmazlık ve mücadele sonucunda değişen ilk genel başkan olan İsmet İnönü, 4 Kasım 1972’de önce parti üyeliğinden, daha sonra ise milletvekillikten tamamen ayrıldı.

İsmet İnönü, 25 Aralık 1973’te hayatını kaybetti ve 27 Aralık’ta düzenlenen devlet töreniyle Anıtkabir’de gömüldü. İnönü, anılarının bir kısmını Genç Subaylık Yılları ve Hatıralarım adlı eserlerinde toplamıştır. Aynı zamanda farklı tarihlerdeki demeç ve söylevlerini içeren “İnönü Diyor ki, İsmet Paşa’nın Siyasi ve İçtimai Nutukları, İnönü’nün Söylev ve Demeçleri” gibi kitapları da yayımlanmıştır.

Bunları da Sevebilirsiniz

  • Fevzi Çakmak14/07/2018 Fevzi Çakmak Fevzi Çakmak Hayatı Mareşal Fevzi Çakmak, 12 Ocak 1876’da İstanbul’da; Topçu Albayı Ali Sırrı ile Hesna Hanım’ın oğlu olarak dünyaya […]
  • Ali Fuat Başgil22/09/2018 Ali Fuat Başgil Ali Fuat Başgil 1893 yılında Samsun'un Çarşamba ilçesinde doğdu. İlkokulu Çarşamba'da, ortaokulu ise İstanbul'da bitirdi. 1. Dünya […]
  • Beni Bu Sancakla Beraber Yakın31/05/2018 Beni Bu Sancakla Beraber Yakın "Yıl 1952, ilkokul beşinci sınıftaydım. Öğretmenim hafta sonunda okunmak üzere tarih dersinden Çanakkale Savaşları ve Mustafa Kemal […]
  • Ahmed Cevdet Paşa25/09/2018 Ahmed Cevdet Paşa Ahmed Cevdet Paşa, 1822 yılında Lofça / Bulgaristan'da dünyaya geldi. Babası, Lofça’nın ileri gelenlerinden Hacı İsmail Ağa’dır. Cevdet […]
  • Franz Kafka Kimdir16/01/2019 Franz Kafka Kimdir Yazar. Franz Kafka, 3 Temmuz 1883 tarihinde Prag'da dünyaya geldi. Kafka, 1901 senesinde lise mezuniyetinin ardından notları yüksek […]
  • Mehmet Eroğlu07/11/2018 Mehmet Eroğlu Yazar. 2 Ağustos 1948 tarihinde İzmir’de doğdu. Çocukluk yıllarını edebiyat öğretmeni olan babası Faik Eroğlu’nun görev yaptığı Osmaniye […]
  • Celal Bayar25/08/2018 Celal Bayar Celal Bayar 16 Mayıs 1883 tarihinde Bursa'nın Gemlik ilçesinin Umurbey köyünde doğdu. İlk ve orta öğrenimi bitirdikten sonra sonra memur […]
  • Ozan Arif Şirin Kimdir?17/01/2019 Ozan Arif Şirin Kimdir? Ozan Arif Giresun`un Alucra ilçesine bağlı şimdiki ismi ile Yükselen eski adı ile Hapu köyünde 10 Haziran 1949`da doğdu. Babası yörenin […]
  • Uğur Mumcu28/02/2019 Uğur Mumcu Türk gazeteci, araştırmacı ve yazardır. 24 Ocak 1993’te Ankara’da Karlı Sokak’taki evinin önünde, arabasına konulan bombanın patlaması […]
  • Mahatma Gandi28/09/2018 Mahatma Gandi Mahatma Gandi 2 Ekim 1869 tarihinde Hindistan'ın Porbandar bölgesinde doğdu. Doğuştan çalışanlar kastına mensup olan Gandi, etyemezlik, […]
  • Karadır Kaşların Ferman Yazdırır Türküsünün Hikayesi (video)10/01/2019 Karadır Kaşların Ferman Yazdırır Türküsünün Hikayesi (video) Karadır kaşların ferman yazdırır türküsünün kahramanı Mustafa Tuna'dır. Mustafa Tuna Eskişehir'in Seyitgazi ilçesindendir. 1944 yılında […]
  • Gökhan Çapoğlu02/04/2019 Gökhan Çapoğlu İktisat Profesörü, akademisyen, siyaset adamı. 1956 yılında Diyarbakır'da doğdu. Annesi Gülser hanım, babası Hüseyin bey'dir. İlk ve orta […]
  • Bahtiyar Vahapzade30/08/2018 Bahtiyar Vahapzade Bahtiyar Vahabzade, 16 Ağustos 1925 tarihinde Azerbaycan'ın Şeki kentinde doğdu. 9 yaşında ailesiyle beraber Bakü'ye taşınan Vahabzade, […]
  • Turhan Feyzioğlu25/05/2018 Turhan Feyzioğlu Turhan Feyzioğlu, 1922 yılında Kayseri'de doğdu. Galatasaray Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde tahsil gördü. […]
  • Adil Erdem Bayazıt18/09/2018 Adil Erdem Bayazıt 1939 yılında Kahramanmaraş’ta doğdu. İlk ve orta öğrenimini Kahramanmaraş’ta tamamlayan Bayazıt, sırasıyla 1953’te İstiklal […]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir