Halit Ziya Uşaklıgil

Beğendi iseniz lütfen paylaşın
  • 13
    Shares

Halid Ziya Uşaklıgil (1866 – 27 Mart 1945), Servet-i Fünun ve Cumhuriyet dönemi Türk romancı ve yazar.

İstanbul’un Eyüp semtinde doğdu. Uşşâkizâdeler diye anılan ve bir kolu İzmir’e yerleşerek halı ticaretiyle uğraşan Uşaklı Helvacızâdeler ailesine mensuptur. Babası halı tüccarı Halil Efendi, Uşak’tan İzmir’e göçmüş varlıklı bir ailedendi. Halid Ziya, o sırada İstanbul’a yerleşmiş olan Halil Efendi ile Behiye Hanım’ın üçüncü çocuğu olarak dünyaya geldi.

Mahalle mektebindeki ilk eğitiminin ardından Fatih Askeri Rüştiyesi’ne devam etti. 93 Harbi’nin başlaması ile Halil Efendi’nin işleri bozulunca aile, İzmir’e yerleşti ve Halit Ziya öğrenimini İzmir Rüştiyesi’nde sürdürdü. Ardından İzmir’de Ermeni Katolik rahiplerinin çocukları için kurulmuş yatılı bir okula devam ederek Fransızcasını geliştirdi; Fransız edebiyatını yakından tanıdı.

Hizmet Gazetesi
1886’da idadide birlikte çalıştığı arkadaşı Tevfik Nevzat ile birlikte “Hizmet” adlı bir gazete çıkararak yapıtlarını burada yayımladı. Hizmet, vali Halil Rıfat Paşa ve hukuk dairesi reisi himayesinde yayımlanmış ve şehrin kültür sanat hayatına canlılık getirmiş, Halit Ziya’ya ise geniş bir yazı alanı açmıştı. İlk eserlerinden “Nemide” (1889), “Bir Ölünün Defteri” (1889), “Ferdi ve Şürekâsı” (1894) Hizmet’te tefrika edilmiş duygusal, kısa romanlardır. 1885’te dizi olarak yayımlamaya başladığı “Sefile” adlı ilk romanı ise ahlaka aykırı olduğu gerekçesi ile yasaklandığı için yarım kaldı ve kitap haline gelmedi. Bu romanda masum bir genç kızın aldatılışını ve çektiği acıları anlatmaktaydı.

Halit Ziya, 1888’de annesi Bediye Hanım’ı kaybetti. 1889’da amcası ile iki aylık seyahate çıkarak Uluslararası Paris Sergisi’ni gördü. Gezi izlenimlerini Hizmet ve Tarîk’e gönderdiği mektuplarda anlattı.[3] Aynı yılın sonunda Meclis-i Ayan Reisi Emin Ali Efendi’nin kızı Fatma Memnune Hanım’la evlendi. Halit Ziya’nın bu evlilikten 6 çocuğu dünyaya gelmiştir: Vedide, Bihin, Sadun, Güzin, Vedad ve Bülend. İlk çocuğu Vedide’yi geçirdiği bir hastalık sonucu kaybetti. Aynı şekilde Sadun ve Güzin’i de küçük yaşta kaybedecek, oğlu Vedat ise 33 yaşında trajik bir intiharla hayatına son verecektir. Halit Ziya, Sadun için Kırık Oyuncak, Güzin için Kırık Hayatlar ve Vedad için “Bir Acı Hikaye” adlı kitapları yazmıştır.

Servet-i Fünun
Bankadaki işinden ayrılıp İzmir’de vali kâtipliğine başlayan Halid Ziya, bu görevde uzun süre kalmadı. 1893’te, İstanbul’da Reji Genel Müdürlüğü’nden gelen başkâtiplik teklifi üzerine İstanbul’a gitti. Bu görevi on altı yıl sürdürdü. Bu işinde, vaktinin çoğunu okuma ve yazmaya ayırma fırsatı buldu. Reji’deki çalışma günlerinde Recaizade Mahmut Ekrem aracılığıyla Edebiyat-ı Cedide adlı edebiyat topluluğuna katıldı. Bu topluluğun en önemli isimlerinden birisi oldu. 1901’de kapatılıncaya kadar topluluğun çıkardığı Servet-i Fünun Dergisi’nde yazılar, hikâyeler, romanlar yayımladı. Kendisini Türk edebiyat tarihine mal eden büyük romanlarını bu topluluk içinde verdi.

Servet-i Fünun’da 1897’de tefrika ettiği Mai ve Siyah onu Edebiyât-ı Cedîde’nin tartışmasız en önemli romancı ve hikâyecisi yaptı. Romanda acıklı aşk serüveni konusunu geri plana alıp dönemin basın dünyasını, Edebiyat-ı Cedide kuşağının bu dünyaya bakış açısını yansıttı. Bu roman, topluluğun beyannamesi vazifesini gördü.

İlk büyük Türk romanı kabul edilen Aşk-ı Memnu’yu 1898-1900 yılları arasında yazdı. Bu eserde zengin bir adamın genç ve güzel karısının yasak bir aşka sürüklenişini gerçekçi bir biçimde, olayın psikolojik nedenleri üzerinde durarak anlattı. Dönemin İstanbul alt kültürleriyle son derece içli dışlı olması, yazarın bu eserini yazmak amacıyla gerekli malzemeyi toplamak için gösterdiği çabanın ürünüdür. Özellikle de o dönem Boğaziçi’nde yalı sakini aileler arasındaki esrar kullanma geleneği, yazarın ciddi psikolojik açılımlar yaşamasına sebep olarak eserin gelişimine ciddi etki etmiştir. Eseri, 1909’da Sabah gazetesinde tefrika edildi.

Cumhuriyet dönemi
Milli mücadele döneminde genellikle Ahmet Cevdet’in İkdam Gazetesi’ne yazılar gönderdi. Çoğunlukla dil ve edebiyatla ilgili yazılar yazdı.Cumhuriyet döneminde kendisini tamamen edebiyata verdi. Cumhuriyetin ilk yıllarında devletin şekillenmesini uzaktan izledi ve fazla eser vermedi.

1930’larda yazı hayatına büyük bir canlılıkla döndü. Cumhuriyet ve Son Posta gazetelerinde yazıları yayımlandı. Özellikle hatıra tarzında yazılarıyla edebiyat dünyasında aktüel bir isim haline geldi.Dil devrimi’ne gönülden inanan yazarın I. Türk Dili Kurultayı’nda (26 Eylül 1932) sunduğu, Türkçe’nin geçirdiği evreleri ve dil sevgisini sanatkârane bir üslûpla dile getiren bildiri çok ses getirdi.Bazı eserlerini sadeleştirdi ve Latin harfleriyle yeniden yayımladı.

1937’de Tiran elçiliğinde görevli oğlu Halil Vedat’ın 33 yaşında intihar etmesi üzerine büyük bir yasa girdi. Acısını, yazmakla hafifletmeyi seçti. Her türlü tedaviyi reddettiği uzun bir hastalığın ardından 27 Mart 1945’te hayatını kaybetti. Bakırköy mezarlığında oğlu Halil Vedat’ın yanına gömüldü.

Eserleri
Romanları: Nemide, Bir Ölünün Defteri, Ferdi ve Şürekası, Sefile, Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar, Nesl -i Ahir, Kezban-ı Kopya

Hikayeleri: Bir İzdivacın Tarih-i Muaşakası, Bir Muhtıranın Son Yaprakları, Nakıl, Bu Muydu, Heyhat, Küçük Fıkralar, Bir Yazın Tarihi, Solgun Demet, Bir Şi’r-i Hayal, Sepette Bulunmuş, Bir Hikâye-i Sevda, Hepsinden Acı, Onu Beklerken, Aşka Dairdi, İhtiyar Dost , Kadın Pençesi, İzmir Hikâyesi, Kar Yağarken

Büyük hikâyeler: Heyhat; Bu muydu?

Oyunları: Firuzan, Kâbus, Fare

Hatıraları: Kırk Yıl, Bir Acı Hikâye, Saray ve Ötesi

Gezi Yazıları: Almanya Mektupları, Alman Hayatı

Denemesi: Sanata Dair

Mensur Şiir: Mezardan Sesler, Mensur Şiirler

Ansiklopedik kitapçıklar:

Hamil, Va’z-ı Hamil; Mebhas-ül Kıhf; İlm-i Simya; Bukalemun-ı Kimya.

Sohbetler, makaleler: Kenarda Kalmış; Sanata Dair.

Bunları da Sevebilirsiniz

  • Adnan Veli Kanık30/10/2018 Adnan Veli Kanık Yazar. Adnan Veli Kanık, 9 Aralık 1916 yılında İstanbul’un Beykoz ilçesinde Fatma Nigar Hanım ve Mehmet Veli Kanık’ın oğlu olarak dünyaya […]
  • Hakkı Özkan19/03/2019 Hakkı Özkan Yazar. 1926'da Bursa'da doğdu. Rumeli göçmeni bir çiftçinin oğludur. Yoksulluk nedeniyle, ancak orta ikinci sınıfa kadar okuyabildi; kendi […]
  • Tahir Kutsi Makal09/09/2018 Tahir Kutsi Makal Tahir Kutsi Makal, 1937'de Acıpayam'ın Oğuz Köyü'nde doğdu. Çitfçilik yapan Hacı Mehmet Hoca'nın 13 çocuğundan üçüncüsüdür. Acıpayam […]
  • Bedri Rahmi Eyuboğlu Kimdir08/01/2019 Bedri Rahmi Eyuboğlu Kimdir Şair, yazar ve ressam. 1911 yılında Görele'de doğdu. Kaymakamlık, mutasarrıflık (valilik), milletvekilliği yapmış Mehmet Rahmi Bey'in […]
  • Memet Fuat (Bengü)01/12/2018 Memet Fuat (Bengü) Yazar. 1926'da İstanbul'da doğdu. Haydarpaşa Lisesi'ni, İstanbul Edebiyat Fakültesi'nin İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümünü bitirdi. […]
  • Tarık Buğra13/09/2018 Tarık Buğra Tarık Buğra 1918 yılında Akşehir'de dünyaya geldi. İlk ve ortaokulu memleketinde tamamladıktan sonra yatılı olarak okuduğu İstanbul […]
  • Maksim Gorki03/09/2018 Maksim Gorki Aleksey Maksimoviç Peşkov, (d. 28 Mart 1868 ö. 18 Haziran 1936). Sovyet/Rus yazar, sosyalist gerçekçi yazımın öncüsü politik […]
  • Sabri Esat Siyavuşgil03/12/2018 Sabri Esat Siyavuşgil Şair ve yazar. 1907'de İstanbul'da doğdu. Babası, Hırvat Siyavuş Paşa soyundan Ahmet Esat'tır. Antalya ilkmektebi'nde (ilkokul), Kadıköy […]
  • Hasan Kıyafet10/11/2018 Hasan Kıyafet Yazar. 1937'de Kırşehir'in Çağırkan köyünde doğdu. Köyündeki ilkokuldan sonra Pazarören İlköğretmen Okulu'nu (1957) bitirdi. Üç yıl, […]
  • Fazıl Hüsnü Dağlarca01/07/2018 Fazıl Hüsnü Dağlarca 1914'te İstanbul'da doğdu. Babası subay olduğu için ilk ve orta öğrenimini Türkiye'nin değişik yerlerinde tamamladı. Kuleli Askeri Lisesi […]
  • Ahmed Cevdet Paşa25/09/2018 Ahmed Cevdet Paşa Ahmed Cevdet Paşa, 1822 yılında Lofça / Bulgaristan'da dünyaya geldi. Babası, Lofça’nın ileri gelenlerinden Hacı İsmail Ağa’dır. Cevdet […]
  • Eflatun Cem Güney06/11/2018 Eflatun Cem Güney Yazar. Eflatun Cem Güney 1896 yılında Malatya Hekimhan'da doğdu. Çok küçük yaşta anne ve babasını kaybetti. İlk ve ortaöğrenimini Sivas'ta […]
  • Necdet Sevinç23/07/2018 Necdet Sevinç Yazar, gazeteci. 1944 yılında Gaziantep'te doğdu. İlk ve ortaokulu Gaziantep'te okudu. Gazeteciliğe 1962'de Gaziantep'te yayınlanan Haber […]
  • Yusuf Ziya Ortaç29/08/2018 Yusuf Ziya Ortaç Beş Hececiler grubunun üyesi ve kurucularındandır. Önemli mizah yazarıdır ve Orhon Seyfi ile siyasi mizah dergisi Akbaba'yı yayın hayatına […]
  • Uğur Mumcu28/02/2019 Uğur Mumcu Türk gazeteci, araştırmacı ve yazardır. 24 Ocak 1993’te Ankara’da Karlı Sokak’taki evinin önünde, arabasına konulan bombanın patlaması […]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir