Mehter

Beğendi iseniz lütfen paylaşın
  • 34
    Shares

Mehterin Tarihi Gelişimi
Mehter, aslı Farsca olan “mihter” kelimesinden gelmekte ve “ulu, en büyük, pek büyük” anlamını ihtiva etmektedir. Mehterhane ise kökü eski Türk devlet ve cenk an’anelerine bağlı, yerinde bir tarifle “alaturka mızıka (bando) takımı”nın adıdır.

Orhun kitabeleri (VIII. Miladi yüzyıl), Kaşgarlı Mahmud’un Arapça açıklamalı Türkçe Lugatları, Divan (M. XI. yy) gibi eski kaynaklar ve Farabi ve Harzemi gibi Türkistanlı alimlerin musiki eserleri, Tabılhanelerin (Mehterhane) Türk Kağanlarının saraylarında bulunduğunu ve “Tuğ” ismiyle anıldığını ortaya koymaktadır.

Mehter’in Osmanlı’ya Girişi
Mehterhane, Osmanlı Türklerine selefleri Anadolu Selçuklu Türklerinden geçmiş ve XVI. yüzyıldan itibaren teşrifata ve kanunlara bağlanmıştır.
Orta Asya’dan kopup gelerek Bilecik ilinin Söğüt bölgesini mekan tutup uç beyliği yapan oğuz boyundan Kayı aşireti reisi Ertuğrul Gazi’nin Hakk’ın rahmetine kavuşmasıyla bayrağı oğlu Osman Bey devralır.

Osman Bey, ruhundaki ila-yı Kelimetullah aşkının aksiyona dönüşmesinin neticesi hemen civar Bizans tekfurlarıyla harbe girişerek beyliğini büyütür. Bu meyanda İnegöl’e taarruz ederek kaleyi alır ve elde ettiği harp ganimetlerinden bir kısmını Selçuklu hükümdarına göndererek bağlılığını bildirir. Bu hatırşinaslıktan ziyadesiyle memnun olan II. Gıyaseddin Mesud, adamlarından Kara Balaban Çavuş ile 1298’de Osman Bey’e bir ferman göndererek başarısını Emirlik’le değerlendirir. Ve hediye olarak da istiklal nişanesi ve hükümranlık sembolü sayılan Tuğ, Alem, Tabıl ( Davul), Nekkare ve Cevgen gibi musiki aletleri, ayrıca da bir kılıç, gümüş eyer takımlı bir at hediye eder. Eskişehir’de bir ikindi vakti kurulan mehterler Osman Bey’in önünde nevbet vurulur. Osman Bey’de Selçuklu hükümdarına saygısının ifadesi olarak bu nevbeti (konseri) ayakta dinler.

Mehterhane Teşkilatı

Mehteranlar “Enderun” denilen saray üniversitesinden yetiştirilirlerdi. Enderun’a gelen Galata Sarayı, İbrahim Paşa Sarayı ve Edirne Sarayı’nın Acemi Oğlanları arasından mehteran olarak yetiştirilecek kabiliyetli gençler seçilerek alınırdı.

Mehter takımı devletin istiklalini sembolize eden bir birlik olduğu için elemanları oldukça itibarlı idi ve Yeniçeri arasında mehter ağalarına fazlaca hürmet gösterilirdi. Evliya Çelebi de bu birlik hakkında: “Bunlar gayet mültefit ve muazzez esnaflardır. Ulufeleri de gayet ağırdır. ” demektedir.

Mehter, katlardan teşekkül eder. Her sazdan (enstrü-man ) bireriyle kurulan topluma “kat” adı verilir. Altı katlı mehterhane denilince, her sazdan altışar tane olduğu anlaşılır. resmi kadro olarak 3, 5, 7 ve 9 katlı olarak kurulur.

Osmanlı ordularının ihtişamlı devirlerinde kat sayısı 12’ye kadar çıkarılmıştır. Yavuz Sultan Selim’in, Mercidabık Savaşı’na Kanuni Sultan Süleyman’ın Viyana kuşatmasına oldukça kalabalık bir mehter grubu götürdüğü tarihi vesikalarda kayıtlıdır.

24 sesten meydana gelen ses sistemi ve makamları bakımından klasik Türk musikisinin özelliklerini taşıyan mehter musikisinde ahlati, berefşan, cengi harbi vb. gibi değişik zamanlı 26 usul kullanılırdı.

Zamanın şair ve yazarlarından Latifi’nin Kanuni hakkında söylediği “Bir sultan-ı azimü’ş- şan ve hakaan-ı Süleyman nişanıdır ki, her hıttada hutbesi yürür ve binbir kal’ada nevbeti urulur” diye bahsettiği nevbetin Osmanlı’da bir nizamı vardı. Nevbetler savaş harici umumiyetle vakit namazlarından sonra vurulurdu. Hükümdar mehteri beş vakit, vezir mehterleri ikindi ve yatsı olmak üzere iki deva nevbet vururdu. Burada bir çevgan (ucunda ziller bulunan bir çubuğu tutan sanatkar) gür sesiyle “Vakt-i sürur ve safa mehterbaşı hey hey!” diye bağırır; Mehterbaşı da öne düşerek vezirin oturduğu arz odasının önüne gelip temanna da bulunurdu. Her nevbet sonunda da adet vechiyle mehterbaşı tarafından padişaha dua edilirdi.

Kaynak : Köklerden Göklere / İbrahim Refik / Albatros yayınları

Bunları da Sevebilirsiniz

  • Türk Halk Müziği Tarihçesi17/08/2018 Türk Halk Müziği Tarihçesi 1 - Türk Müziği Türk müzik tarihi kendi bünyesinde, kendine has ve kendi ürettiği biçimi ile genel müzik tarihi içinde yerini aldı. […]
  • Klasik Türk Müziğinin Doğuşu10/08/2018 Klasik Türk Müziğinin Doğuşu Klasik Türk müziği tarihsel açıdan altı döneme ayrılabilir: oluşum dönemi, dönüşüm dönemi, klasik dönem, son klasik dönem, romantik dönem […]
  • Mükemmel Seslerin Ritmik Kökenleri16/07/2018 Mükemmel Seslerin Ritmik Kökenleri Yer : Senegal - Batı Afrika Zaman: 18. yüzyıl başları Küçük bir köyün yerlileri akşam vakti evlerine dönüyorlardı. Gülüşüyor, […]
  • Eşkiya Dünyaya Hükümdar Olmaz Türküsü02/09/2018 Eşkiya Dünyaya Hükümdar Olmaz Türküsü Rize’nin şimdiki adı Portakallık olan Haldoz mahallesindeki bir düğünde kardeşinin bıçakla karnından yaralanması üzerine, kendisine haber […]
  • Aytaç Arman27/02/2019 Aytaç Arman Sinema Oyuncusu. Asıl Adı Veysel İnce olan Aytaç Arman, 22 Haziran 1949 tarihinde Adana’da dünyaya geldi. Adana’da Erkek Sanat […]
  • Selim Sırrı Tarcan01/07/2018 Selim Sırrı Tarcan 1874 yılında Mora Yenişehir'de doğdu. Galatasaray Lisesi ve Mühendishane-i Berr-i Hümayun'u bitirdi. Lise yıllarında hocası Faik […]
  • Gün Sazak18/06/2018 Gün Sazak Devlet ve siyaset adamı. 26 Mart 1932de Ankarada doğdu. Babası Eskişehirin Mıhalıççık ilçesinin Sazak köyünden Emin Sazak bey, annesi Kayı […]
  • Yakup Kadri Karaosmanoğlu17/06/2018 Yakup Kadri Karaosmanoğlu Yakup Kadri Karaosmanoğlu, 27 Mart 1889'da Kahire'de doğar. Babası Karaosmanzâdelerden Abdülkadir Bey, annesi İkbal Hanım'dır. Yakup Kadri […]
  • Çökertme “Halilim” Türküsünün Hikayesi25/09/2018 Çökertme “Halilim” Türküsünün Hikayesi Çökertme türküsünün kahramanı olan Halil babası tarafından Van ili , Erciş ilçesi, Bozüyük köyündedir. Ailenin büyükleri önce Van’dan […]
  • Temel Gıdalar – Et (2)30/08/2018 Temel Gıdalar – Et (2) Pişmek bilmeyen sert etleri çabuk pişirmek için, tencereye bir parça ekmek içi atalım. Pişireceğimiz etin yumuşak olmasını […]
  • Yengeç Burcu İş Hayatı ve Sağlığı19/09/2018 Yengeç Burcu İş Hayatı ve Sağlığı Yengeç Burcunun İş Hayatı Çok zeki ve akıllıdırlar. Bu yüzden işi işadamı olabilirler. Güçlü hafızaları sayesinde konuştuklarını da […]
  • Mutfak Araç ve Gereçleri Püf Noktaları – 128/10/2018 Mutfak Araç ve Gereçleri Püf Noktaları – 1 Buzdolabınızdaki kötü kokuları engellemenin en iyi yolu, dolaba bir kase süt koymaktır. Buzdolabındaki nemi almak için, dolaba içi […]
  • Aşık Veysel Şatıroğlu20/08/2018 Aşık Veysel Şatıroğlu Aşık Veysel olarak bilinen asıl adı “Veysel Şatıroğlu” olan usta ozan, 25 Ekim 1894 yılında Sivas’ta dünyaya geldi. Annesi Gülizar hanım […]
  • Yahya Kemal Beyatlı06/07/2018 Yahya Kemal Beyatlı Yahya Kemal Beyatlı 2 Aralık 1884 tarihinde Makedonya'nın Üsküp şehrinde bulunan Rakofça Çiftliği’nde doğdu. Asıl adı Ahmed Agah'tır. […]
  • Yılmaz Güney26/08/2018 Yılmaz Güney Oyuncu, yönetmen, yazar ve senarist olan Yılmaz Güney 1 Nisan 1937 yılında Şanlıurfa'da doğdu. 9 Eylül 1984 yılında Paris / Fransa'da […]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir