Sabri Fehmi Ülgener

Beğendi iseniz lütfen paylaşın
  • 9
    Shares

Gelmiş geçmiş Türk iktisatçılar arasında ilk sıralarda sayılabilecek bir isim olan Sabri Fehmi Ülgener 1911 yılında İstanbul’da doğdu. Dinî ve entelektüel olarak saygın bir aileye mensup olan Ülgener, Kazım Karabekir, Nazım Hikmet ve Ali Fuat Cebesoy gibi farklı alanlarda Cumhuriyet ve son dönem Osmanlı tarihine damga vurmuş kişilerle akrabadır. Üniversiteye başlamadan önce, İstanbul müftüsü olan babasından Farsça ve Arapça öğrenerek içinde yaşadığı toplumun inanış ve zihniyeti hakkında geniş bir anlayış için gerekli olan bir alt yapı elde etti. Bunun yanında, daha sonra İstanbul Üniversitesi’ndeki Alman akademisyenlerle etkileşimini geliştirmesinde büyük yarar sağlayacak olan Almanca bilgisini geliştirdi.

Ülgener, 1935’te İstanbul Hukuk Mektebi’ni bitirdi. Akademik kariyerine bu okulun iktisat kürsüsünde asistan olarak başladı ve 1936 yılında İktisat Fakültesi kurulunca bu fakülteye geçti. 1933’te Hitler’in iktidara gelmesinden sonra, can güvenlikleri sebebiyle Türkiye’ye sığınarak, iktisat fakültesinin kuruluş ve gelişiminde önemli rol oynayan Alman bilim adamları F. Neumark, Wilhelm Röpke, Gerhard Kessler, Alexander Rüstow ve Alfred İsaac’tan dersler aldı. İktisat fakültesinin kurulması, o zamana kadar Türkiye’de sistemli bir iktisat biliminin olmayışını dikkate alarak “amiyane iktisat bilgisi”nden “metotlu, hakiki iktisat ilmine” geçmenin önemine vurgu yapıyordu. Kapitalistleşememe olgusunu Osmanlı asırlarında araştırmak Ülgener’in hayat boyu sürdüreceği akademik bir proje olacaktı. Osmanlı İmparatorluğu’nun tarihindeki ekonomik olayları kronolojik bir sıra ile vermek yerine, geçmişi bugünün süzgecinden geçirmeyi başardı ve “300 yıllık geri kalmışlığımızın” nedenlerini özellikle zihniyet ile sosyal tutum ve davranışlar açısından ele aldı. Çalışmalarıyla Osmanlı-Türk insanının davranışsal kalıbına zihnî ipotekler koyan bir “iktisadi zihniyet” dünyasının varlığını ilim dünyasına sundu. Bu konu anlaşılmadan insanımızın iktisadi davranışlarını ele almanın anlamlı olmayacağını düşünüyordu.

Ülgener 1946-1947 yıllarında Harvard Üniversitesinde bulundu ve J. A. Schumpeter ve A. H. Hansen gibi iki büyük iktisatçı ile temas etme imkânı buldu. Dönüşünde İktisat Fakültesinde makro iktisat derslerini Keynes-Hansen çizgisinde vermeye başladı. Önce dersleri, sonra makaleleri ve nihayet özenle kaleme aldığı Millî Gelir, İstihdam ve İktisadi Büyüme kitabıyla Sabri Ülgener, Keynes’in iktisat düşüncesinin Türkiye’ye aktarılmasında ve bir akademik taban bulup yerleşmesinde aracılık görevini yerine getirdi.

1951’de profesörlük unvanını aldı ve İktisadi Çözülmenin Ahlak ve Zihniyet Dünyası adlı eserini yayımladı. Bu kitapta, bir norm kurucu olarak kurguladığı iktisat ahlakının somut tarihî gerçeklerde kendini gösteren “irrasyonel iktisat zihniyeti“nin boyutlarını tespit etmişti. Max Weber’in Batı Avrupa’da kapitalizmin esasını Protestan ahlakının belirlediği görüşünden yola çıkarak bu yaklaşımı Osmanlı-Türk toplumuna uyarlamaya çalıştı. Bu doğrultuda Türkiye’nin ekonomik geriliğinde, kuşaktan kuşağa aktarılan düşünce geriliğinin önemli bir rol oynadığını ileri sürerek Weber’in geliştirdiği yaklaşımın Türkiye’deki ilk önemli temsilcisi oldu.

Farklı kültürel ortamlarda aynı ekonomik uygulamanın benzer sonuçlar vermemesinin ardında yatan belirleyici gerçeğin, ancak zihniyet araştırmalarıyla ortaya konulabileceği onun çalışmalarının çıkış noktasıydı. Kendini iktisadi telaş ve kaygının üstünde tutan Osmanlı-Türk bireyi, bu davranış biçimiyle ekonominin rasyonalizasyonuna mani olmuştu. Konuyu Weber ve Sombart’ın yöntemiyle ele almakla beraber, bu yönteme orijinal katkılarıyla sahasındaki öncü ve kurucu bilim adamı oldu. Veblen’den, Weber’den, Sombart’tan alıntıları; İbrahim Hakkı’dan, Nefi’den, Aşık Paşa’dan alıntılarla harmanladı. Weber’in kurguladığı normu Osmanlı Türk tarihine uygulaması bir yanda, öte yanda özellikle Weber’in İslâm’a ilişkin bulgu ve tespitlerini tashih etmesiyle Weber’e yönelik sağlıklı bir eleştirel yaklaşımı da gerçekleştirdi.

1981 yılında emekliye ayrılan Ülgener, iki yıllık bir inzivanın ardından 1983’te İstanbul’da öldü. Ülgener’in Türkiye gerçeğine damgasını vuran “irrasyonalizmi” yakalayan çalışmaları mesela İran, Hindistan ve Çin için de geçerli olabilecek iktisat metodolojisini ortaya koymayı başarmıştır. Bu noktalardan, Ülgener geliştirdiği düşünceleri ile Türk iktisadi düşünce tarihinde önemli bir yere sahiptir.

Bunları da Sevebilirsiniz

  • Kıvırcık Ali Kimdir16/01/2019 Kıvırcık Ali Kimdir Ses ve saz sanatçısı. Asıl ismi Ali Özütemiz'dir. 11 Ekim 1968’de Tokat’ın Turhal ilçesinin Erenli Köyü’nde, dokuz kardeşin en küçüğü […]
  • Necdet Sevinç23/07/2018 Necdet Sevinç Yazar, gazeteci. 1944 yılında Gaziantep'te doğdu. İlk ve ortaokulu Gaziantep'te okudu. Gazeteciliğe 1962'de Gaziantep'te yayınlanan Haber […]
  • Faik Munis Ozansoy15/02/2019 Faik Munis Ozansoy Şair ve yazar. 1911'de Midilli'de doğdu. Şair Faik Ali Ozansoy'un oğludur. İlköğrenimini, İstanbul'da bir Fransız okulunda yaptı. […]
  • Gani Müjde29/03/2019 Gani Müjde Sinema sanatçısı, yönetmen, senaryo yazarı, mizah yazarı. Gani Müjde 1959 yılında İstanbul'da, Kosovalı göçmen bir ailenin dördüncü ve son […]
  • Aysel Özakın18/02/2019 Aysel Özakın Yazar. 1942'de Urfa'da doğdu. İlk ve ortaöğrenimini İzmir'de yüksek öğrenimini Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü'nde (Fransızca Bölümünde ) […]
  • Cahit Tanyol10/04/2019 Cahit Tanyol Yazar. Cahit Tanyol, 1914 yılında Nizip'te doğdu. Adana Öğretmen Okulu'nu, Gazi Eğitim Enstitüsü'nü bitirdi. Çeşitli okullarda öğretmenlik […]
  • Ahmed Cevdet Paşa25/09/2018 Ahmed Cevdet Paşa Ahmed Cevdet Paşa, 1822 yılında Lofça / Bulgaristan'da dünyaya geldi. Babası, Lofça’nın ileri gelenlerinden Hacı İsmail Ağa’dır. Cevdet […]
  • Alexander Graham Bell27/09/2018 Alexander Graham Bell Alexander Graham Bell, 3 Mart 1847 tarihinde İskoçya'nın Edinburg şehrinde dünyaya geldi. Telefonun mucidi olan Graham Bell, aslında […]
  • Mustafa Kemal ATATÜRK24/05/2018 Mustafa Kemal ATATÜRK   Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik'te doğdu.* Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım'dır. Ali Rıza Efendi, Selanik […]
  • Halit Ziya Uşaklıgil19/08/2018 Halit Ziya Uşaklıgil Halid Ziya Uşaklıgil (1866 – 27 Mart 1945), Servet-i Fünun ve Cumhuriyet dönemi Türk romancı ve yazar. İstanbul'un Eyüp semtinde doğdu. […]
  • Osman Şahin23/03/2019 Osman Şahin Yazar. 1938'de Mersin'e bağlı Aslanköy'de doğdu. Köyündeki ilkokuldan sonra Dicle Köy Enstitüsü'nü bitirdi. Güneydoğu'da (Siverek, Urfa […]
  • Hüseyin Çırakman06/10/2018 Hüseyin Çırakman 1930-2013. Sungurlu’nun Körkü köyünde doğdu. Okuma yazmayı köyündeki bazı kişilerden öğrendi. Sonraki yıllarda ise dışarıdan sınavlara […]
  • Aliya İzzetbegoviç18/08/2018 Aliya İzzetbegoviç Aliya İzzetbegoviç 8 Ağustos 1925 tarihinde Bosanski Samac kasabasında doğdu. Saraybosna'da bir Alman lisesinde eğitim gördü. Lise […]
  • Alfred Hitchcock21/03/2019 Alfred Hitchcock Yönetmen. Alfred Hitchcock, İngiltere'nin Leytonstone bölgesinde 13 Ağustos 1899 tarihinde  doğdu. Babası kümes hayvanları ticaretiyle […]
  • Sabahattin Ali14/06/2018 Sabahattin Ali Sabahattin Ali, 1907 doğumlu yazar. Türk Edebiyatı‘na birçok önemli öykü, roman ve şiir veren Ali, eserlerinde Anadolu insanına farklı bir […]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir