Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) Hastalığı Nedir, Belirtileri, Tedavisi

Beğendi iseniz lütfen paylaşın

Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKKA) nedir?
KKKA halk arasında sakırga, yavsı, kerni olarak da adlandırılan kenelerin insana bulaştırdığı virüslerle ortaya çıkan ve öldürücü olabilen bir hastalıktır.

Hastalığa neden Kırım Kongo Kanamalı Ateşi denmiştir.
KKKA ilk olarak 1944-45 yıllarında Kırım’da görülmüş ve Kırım Kanamalı Ateşi adını almıştır. 1956 yılında Belçika Kongosu’nda (Zaire) görülen aynı hastalığa Kongo Hastalığı adı verilmiştir. 1969 yılında bu iki hastalığa aynı virüsün neden olduğu ortaya çıkınca, hastalık Kırım Kongo Kanamalı Ateşi olarak adlandırılmaya başlanmıştır.

KKKA tarihte ilk ne zaman görülmüştür?
854-932 yılları arasında yaşayan ünlü tıp bilgini Razi KKKA ile benzer şikayetler gösteren hastalar tanımlamıştır. El-Cürcani, 12. yüzyılda, bugünkü Tacikistan’da, yine KKKA benzeri şikayetler gösteren bir hastalık tanımlamış ve hastalığa küçük, sert, kene veya bit gibi bir şeyin neden olduğunu söylemiştir.

KKKA ülkemizde ilk olarak ne zaman fark edilmiştir?
2002 yılında Tokat çevresinde belirlenmiştir.

KKKA ülkemizde nerelerde sık görülür?
KKKA dünya üzerinde, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 30’un üzerinde ülkede görülür. Türkiye’de hastalığın en çok görüldüğü iller, sırasıyla, Tokat, Yozgat, Çorum, Sivas, Kastamonu, Karabük, Gümüşhane, Erzurum, Amasya, Çankırı, Giresun ve Samsun’dur.

KKKA ülkemizde hangi aylarda sık görülür?
Türkiye’nin de içinde bulunduğu kuzey yarımkürede hastalık ilk olarak Mart-Nisan ayında görülür, Haziran ve Temmuz aylarında en yüksek düzeyine ulaşır, Eylül-Ekim aylarında azalarak kaybolur. Bunun nedeni, kenelerin kış uykusundan bu dönemde uyanıp yaz boyu aktif olması ve insanların kenelerle karşılaşma ihtimalinin de yine bu mevsimlerde yüksek olmasıdır.

Kenenin tipine bakarak hastalık yapıp yapmayacağı anlaşılabilir mi?
Günümüzde bilinen 899 kene türü vardır. Bunların 222 tanesinin insanlardan kan emdiği belirlenmiştir. Bir hastalığı taşıyabilme yeteneği kanıtlanmış ise 10 kene türü vardır. Yani, tüm keneler KKKA bulaştırmaz ve tipine bakılarak kenenin hastalık yapıp yapmayacağı ayırt edilemez.

Kenenin yaşadığı coğrafi bölgeye bakarak hastalık yapıp yapmayacağı anlaşılabilir mi?
Ülkemizde KKKA bulaştıran kene türü yaban hayatı ile çok yakından ilişkili olup, bozkır ikliminin diğer iklim kuşakları ile kesiştiği bölgelerde, özellikle de kuru taban örtüsüne sahip bodur ormanlık (meşelikler, çalılıklar) alanlarda yayılış gösterir. Diğer bir deyişle, hastalık ülkemizin her yerinde görülebilecek durumdadır ve herhangi bir bölgede ya da şehirde yaşayan kenenin hastalık yapmayacağını söylemek mümkün değildir.

Ülkemizdeki KKKA salgını neden ortaya çıktı?
KKKA salgınları her zaman savaş, tarım üretimindeki değişiklikler gibi yaban hayvanı ve kene sayısındaki artışa bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Ülkemizde hastalığın bu kadar büyük oranda ortaya çıkmasının nedeni ise hâlâ tam olarak açıklanamamıştır.

Kenelerin omurgalılara tutunmalarının nedeni nedir?
Keneler türlerini devam ettirebilmek için topraktaki ortamlarından insana ve yabani domuz, sığır, koyun, tavşan gibi omurgalı hayvanlara tutunurlar. Bu canlıların vücutlarından çıkan sıcaklık ve kokuları takip ederek onlara ulaşırlar. Tutundukları bu canlıların kanını emip doyarlar; bu arada çiftleşirler ve sonra yeniden toprağa düşüp yumurtalarını uygun bir yere bırakırlar.

Kedi ya da köpeklerdeki keneler KKKA bulaştırabilir mi?
Kedi ve köpeklere tutunan keneler ülkemizde KKKA virüsünü bulaştıran türden değildir. Ayrıca, keneler insana geçmek için tutundukları herhangi bir hayvanı bırakmazlarsa da herhangi bir hastalık riskine karşı bu hayvanların üzerindeki kenelere eldiven giymeden dokunmak ya da çıkarmak yanlıştır.

KKKA insanlara nasıl bulaşır?
Hastalık insanlara kenelerin kan emmesi veya el ile ezilmesiyle, hastalığı taşıyan yeni kesilmiş hayvanların vücut sıvıları ve dokuları ile temasla, hasta insanların vücut sıvılarıyla temasla bulaşır.

Kenelerin tutunduğu hayvanların etinin yenmesiyle KKKA bulaşır mı?
Bugüne kadar böyle bir bulaşma tespit edilememiştir, kesilen hayvanların etlerinde virüsün hayatta kalamadığı kabul edilmektedir.

Kenenin tutunduğu hayvanın sağlıklı olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Kenelerin tutunduğu ve virüsü bulaştırdığı hayvanlarda KKKA hastalığıyla ilgili herhangi bir belirti görülmez. Diğer bir deyişle, kenenin tutunduğu hayvanların sağlıklı görünmesi onların virüsü taşımadıklarının göstergesi değildir.

Virüsün bulaştığı her insan mutlaka hasta olur mu?
Virüsün bulaştığı her 5 insandan birinde KKKA gelişir.

KKKA hastalarının hepsi ölür mü?
Türkiye’de KKKA bulaşmış her 20 kişiden birisi ölmektedir.

KKKA hastalığının belirtileri nelerdir?
Virüs bulaştıktan sonra 3 ile 14 gün arasında süren bir kuluçka dönemi olur, belirtiler bundan sonra başlar. Belirtiler hastalığa özgü değildir. Bunlar birkaç gün süren ani ateş yükselmesi (39-41 ºC), baş ağrısı, kas ağrıları ve baş dönmesi gibi grip benzeri belirtilerdir. Bu dönemde yine ishal, bulantı, kusma, yüz, boyun ve göğüste kızarıklıklar ve konjonktivit görülebilir. Sonrasında ise hastalığa da adını veren kanamalı dönem başlar. Bu dönemde en sık burun kanaması şeklinde olmak üzere, dışkıda, idrarda, deride, akciğerlerde, karın içinde ve pek çok organ ve dokuda kanamalar ortaya çıkar.

KKKA hastalığını geçirip iyileşenler yeniden hasta olur mu?
Hastalığı ölmeden atlatan kişiler hastalığa karşı bağışık hale gelirler ve yeniden hastalanmazlar. KKKA hastalığını geçirip atlatanlarda hastalığın bir süre sonra vücutta yeniden kendini ortaya çıkarması söz konusu değildir. Bu yüzden hastalığı geçirmiş olan kişilerin özel olarak takibi gerekmez. KKKA hastalığını geçirip atlatanlarda kalıcı bir organ ya da sistem hasarı bildirilmemiştir.

KKKA tanısı nasıl konur?
KKKA kesin tanısı hastanın kanıyla yapılan özel laboratuvar testleri ile konur.

KKKA aşısı var mı?
Hayır.

KKKA tedavisi nedir?
KKKA hastalığına yönelik ve etkililiği kanıtlanmış özel bir tedavi yoktur. Asıl olarak, hasta izlenmekte ve gerektiği durumlarda destek tedavisi uygulanmaktadır.

Korunma için en önemli yöntem nedir?
Korunma için kenelerin yoğun olarak bulunduğu yerlerden uzak durulması en önemli yöntemdir.

Kenelerin yoğun olduğu yerlerdeki çalışmalarda ya da bu yerlere ziyaretlerde nelere dikkat edilmelidir?
Keneler uçmaz, zıplamaz, mutlaka insan vücudunda kan emmek için tutunabileceği bir yere ulaşmak amacıyla tırmanırlar. Kenelerin bulunabileceği yerlerdeki çalışmalarda ya da bu yerlere yapılan ziyaretlerde açık renk giysilerin giyilmesi ve doğrudan yere değil, açık renkli bir örtünün üzerine oturulması kenelerin varlığını erken fark etmek açısından önemlidir. Yine, vücudun açık yerlerini kapatmak (naylon çizme giymek, paçaları çorabın içine sokmak, kısa kollu giysiler giymemek vb), sık sık kene kontrolü yapmak ve eve dönüldüğünde hem giysilerin üzerinden hem de çıplak olarak (kulak arkası, koltuk altları, kasıklar ve diz arkası atlanmadan) bu kontrolü tekrarlamak çok önemlidir.

Keneleri uzak tutan ilaçlar faydalı mı?
Kene tutunma ihtimali olan yerlere gitmeden önce keneleri uzak tutan ilaçların giysilere sıkılması keneyi uzak tutmak açısından faydalı olmaktadır. Ancak, ülkemizde bu ilaçlar daha çok paçalara sıkılmak suretiyle kullanılmaktadır. Bu yeterli olmadığı gibi, bu şekilde kullanmanın sağladığı kısa süreli uyarı kenenin tutunma refleksini ve tükürük salgısını daha da artırmaktadır.

Kene tutunmuş hayvanlarla temasta nelere dikkat edilmeli?
Hastalık hayvanlarda belirti göstermeden seyrettiğinden dolayı, hastalığın sık görüldüğü bölgelerde bulunan hayvanlar sağlıklı görünse bile hastalığı bulaştırabilirler. Bu nedenle, bu bölgelerde hayvanların kanlarına, vücut sıvılarına ve dokularına çıplak el ile temas edilmemelidir.

İnsan vücuduna tutunan keneler hastanede mi çıkarılmalı?
Kene ısırıkları sıklıkla ağrısız olduğu için, genellikle ısırılan kişiler keneyi ancak ısırılmadan sonra, hatta kene kan emerek şiştikten sonra fark ederler. Kenenin vücuda tutunması durumunda, virüsün vücuda bulaşmasını engellemek açısından kenenin bir an önce çıkarılması çok önemlidir. Bu yüzden, kene, vücuda tutunduğu fark edildiği an çıkarılmalı, bir sağlık kurumuna gitmek beklenmemelidir.

Keneler çıkarılırken nelere dikkat edilmeli?
Her ne kadar ince pens ve benzeri ticari araçlar kullanılabilse de, kenelerin el ile tutulup çıkarılabilmesi de geçerli bir yöntemdir. Önemli olan parmaklarınızla kene arasına bir bariyer koymaktır. Bu bir eldiven olabileceği gibi, peçete, ağaç yaprağı ya da naylon parçası da olabilir. Kene vücuda tutunduğu en yakın yerden ince bir pensle ya da baş ve işaret parmakları ile sıkıca tutularak sabit ve yavaş bir kuvvetle çekilmelidir. Daha sonra, mümkünse tentürdiyot gibi sıvı ile bunun bulunamadığı durumlarda ise sabunlu su ile iyice temizlenmelidir. Kene çıkarılmasında zorlanıldığı ya da çekinildiği durumlarda bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Kenenin “kafası” diye tanımlanan şey aslında deri içine soktuğu ağız organın bölümleridir. Bunlar salgı bezi içermez. Dolayısıyla, deri içinde kalmaları durumunda virüsü bulaştırma riskleri çok azdır. Bu bir ağaç kıymığının batması gibi değerlendirilmeli ve daha sonra bir sağlık kuruluşunda gerekli özen gösterilerek çıkartılmalıdır.

Kene kusturacak yöntemlerden neden kaçınılmalı?
Kenelerde elle ya da pensle çıkarma gibi kısa müdahaleler sonucunda kusma diye tanımlanabilecek yüksek miktarda ve ani tükürük çıkarılması olmaz. Keneyi yukarıda tarif edilen şekilde çıkarmak çok kısa süreli bir işlemdir ve kenenin kusup hastalık etkenlerini vermesi söz konusu değildir. Kenelerde kusma diye tanımlanabilecek bir etki ancak kenelerin üzerine sigara basmak ya da kolonya, gazyağı, alkol, eter hatta sıvı sabun dökmek gibi yöntemlerle ortaya çıkar, bu yüzden kesinlikle bunlar yapılmamalıdır.

Vücuttan çıkarılan keneyi ne yapılmalı?
Vücuttan çıkarılan kene içinde çamaşır suyu ya da alkol olan bir şişeye konup, ağzı kapatılmalı ve çöpe atılmalıdır. Keneyi hastaneye götürmenin tanı için bir önemi yoktur.

KKKA hastalarının sağlık kurumlarındaki yalıtımları için neler yapılmalı?
Hastalar imkân varsa negatif basınçlı, yoksa tuvaletli tek kişilik odalara yatırılmalıdır. Koğuşta yatırılacaksa pozitif basınçlı havalandırma olmamalı, pencereler açık olmamalı, oda cereyan yapmamalıdır. Tuvaletler ile lavabolar bu hastalara özgü ve ayrı olmalıdır. Mümkünse bu hastalara bakım veren sağlık personeli ayrı olmalıdır. Tıbbi donanım ayrı olmalıdır. Hastaya cerrahi maske takılmalı ve 4-5 saatte bir, kirlenme durumunda daha sık değiştirilmelidir. Hasta ellerinin hijyenik olarak temizliği ve öksürük konusunda eğitilmelidir. Hastanın temas ettiği yüzeyler sık sık temizlenmelidir. Hasta tuvalet ve lavaboyu kullandıktan sonra temizlik yapılmalıdır. Hastalara refakatçi ve ziyaretçi alınmamalıdır. Hastalar mümkün olduğunca odalarından çıkarılmamalı, çıkarılacaksa maske takılmalıdır. Hasta odasında mikroplu atık kovası ve mikrop öldürücü el deterjanı bulundurulmalıdır. Hasta odasına giriş ve çıkışlar en aza indirilmelidir. Hastaya müdahale ve girişim en aza indirilmelidir.

Sağlık personeli KKKA hastalarıyla ilgili işler sırasında nelere dikkat etmeli?
Hastayla ilgili kesici, delici işlemler azaltılmalıdır. Eldiven, maske, gözlük, koruyucu giysi gibi kişisel koruyucu donanımlar kullanılmalıdır. İğne uçları ve kesici alet güvenliğine azami dikkat gösterilmelidir. Hastaya doğrudan ya da dolaylı olarak temas eden yüzeylerin, çarşafların vb temizliğine özen gösterilmeli, bu yüzeylere temasta gerekli önlemler alınmalıdır.

KKKA hastasına temas etmiş atıklar ya da malzemeler ne yapılmalı?
Atıklar ya da tek kullanımlık malzemeler yakılarak imha edilmelidir. Yeniden kullanılacak malzemelerdeki KKKA’yı ortadan kaldırmak için bu amaçla üretilmiş özel sıvılar kullanılabileceği gibi çamaşır suyu da dahil olmak üzere çeşitli maddeler uygun biçimlerde ve oranlarda kullanılabilir.

KKKA hastasında kullanılan iğne sağlık personeline batarsa ilkyardım olarak ne yapılmalı?
İğne batan bölgeye % 70’lik alkol 20-30 saniye uygulanmalı, sonra sabunlu su ile yıkanmalı ve son olarak hızlı akan su altında 20-30 sn kadar tutulmalıdır.

KKKA hastasının kan ya da diğer vücut sıvılarına temas eden sağlık personeli ilkyardım olarak ne yapmalı?
Temas eden bölge sabunlu su ile iyice yıkanmalıdır.

Sağlık personelinin gözüne KKKA hastasının kan ya da diğer vücut sıvıları sıçrarsa ilkyardım olarak ne yapılmalı?
Göz temiz su ile iyice yıkanmalıdır.

KKKA nedeniyle ölmüş hastanın cenazelerinin hazırlanmasında nelere dikkat edilmeli?
Ölü yıkayıcılar (gassal) ve cenazeye temas edecek çalışanların sayısı en aza indirilmelidir. Cenazeyi hazırlayacak kişiler bu işlemler sırasında mutlaka plastik önlük, kalın eldiven, maske, gözlük vb kişisel koruyucu donanımları kullanmalıdır.

KKKA bulaşmaması için hayvanlarla mesleki temasta nelere dikkat edilmeli?
Hayvancılıkta en önemli konu hayvanların barındıkları yerlerdeki çatlakların tamir edilmesi, barınakların boyanması, barınakların ve hayvanların ilaçlanmasıdır. Hayvan yetiştiricileri, mezbaha çalışanları ve veterinerler gibi meslek grupları işlerini yaparken gerekli durumlarda maske, gözlük, eldiven, önlük-tulum, çizme gibi kişisel koruyucu donanımlar kullanmalıdır.

Hangi durumlarda çalışanlar hastaneye başvurmalı?
Kene tutunan, kenelerin ya da hastalığın sık görüldüğü bölgelere iş ziyareti yapan, hayvan vücut sıvılarıyla temas eden, KKKA tanısı almış bir hastaya ya da mesai arkadaşına temas öyküsü olan çalışanlar 2 hafta içinde kendilerinde ani başlayan ateş, baş ağrısı, yaygın vücut ağrısı, eklem ağrısı, halsizlik, ishal ya da kanama gibi şikâyetlerden en az ikisi ortaya çıkarsa en kısa zamanda bir sağlık kuruluşuna başvurmalıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir