Mütercim Asım Efendi

Beğendi iseniz lütfen paylaşın

Mütercim Asım Efendi

Bilgin ve tarihçi. Mütercim Ahmet Asım Efendi, 1755’te Gaziantep’te dünyaya geldi. Semerkantlı Şeyh Osman’ın soyundan gelen şair Husûlî Efendi’nin torunu ve Antep’in tanınmış âlim ve şairlerinden Antep Şer‘iyye Mahkemesi başkâtibi Mehmed Cenânî Efendi’nin oğludur.

Memleketi Antep’te güçlü bir eğitim görerek yetişen Mütercim Asım Efendi, bir süre mahkeme ve divan katipliği görevinde bulundu. Dönemin Antep Valisi Nuri Paşa’nın öldürülmesi girişimde çıkan kargaşalıklarda evinin yağma edilmesi üzerine bir süre Kilis’te gizlendikten sonra İstanbul’a geldi ve burada kazasker Tatarcık Abdullah Efendi’nin güven ve ilgisini kazandı. Altı yıl çalışarak Hüseyin Tebrizi’nin “Burhanı Kaatı” adlı Farsçadan Farsçaya sözlüğünü 1796’da Türkçeye çevirdi ve dönemim padişahı III. Selim’e sundu. 1805’te bir süre Pravadi kazasının geliri ve padişah tarafından kendisine bağlanan maaşla geçinerek tüm vaktini ünlü Kamus’un çeviri çalışmalarına veren Mütercim Asım Efendi, sonraki yıllarda şeyhülislam Şerifzade Ataullah Efendi’nin tüm engellemelerine rağmen devletin resmi tarihçiliği görevi olan vakanüvisliğe atandı. Bu görevde olduğu dönemde Kamus’u tamamladı.

Mütercim Ahmet Asım Efendi, 1819’da Üsküdar’da yaşama veda etti. Karacaahmet Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Mütercim Asım Efendi, Türk dilinin gelişmesinde çok yararlı olan bu çalışmalarıyla, kendisinden sonra gelen kuşağın yeni yeni değerler kazanmasına yol açan güçlü bir bilim insanıdır. Arapça, Farsça ve Türkçedeki bilgisinin yanı sıra Fransızcayı da çeviri yapabilecek kadar öğrenmiş; yazı diline temel olarak konuşma dilini almıştır. Bu niteliklerinden ötürü çevirilerinin, halk inançlarını, geleneklerini, folklorunu ortaya çıkarmada değerli bir kaynak olduğu kabul edilmiştir. Batı kültürünün gösterdiği gelişmeler karşısında, doğunun dayandığı tasavvuf ahlakını veren yapıtlara da eğilmiş; söz gelişi Gazali’nin İhya-i Ulum adlı yapıtını da Türk diline çevirmiştir. Mütercim Asım Efendi, bilimsel çalışmalarının yanı sıra kimi edebiyat ve antolojilerinde alınan gazeller de yazmıştır.

Mütercim Asım Efendi’nin iki cilt halinde basılan yapıtı Tarih’i Ziştovi Andlaşması’ndan (1791’in Ağustosundan) başlayarak II. Mahmut’un tahta çıkışına kadarki (1808) olayları anlatır. “Burhan-ı Kaatı” ise Tebrizli Hüseyin bin Halef’in Farsçadan Farsçaya sözlüğünün Türkçeye çevrilmiş halidir. “Kamus” adlı yapıtı ise Arap dil bilgini Firuzabadi’nin Arapça sözlüğünün Türkçeye çevrilmiş halidir. Ziya Paşa ve Namık Kemal, Asım Efendi’nin sözlüklerinde kullandığı dili, yaratmak istedikleri Tanzimat nesrine örnek “tabii nesir” olarak göstermişlerdir. 1962’de Ömer Asım Aksoy’un hazırladığı Mütercim Asım Efendi hakkında bir tanıtma kitabı Türk Dil Kurumu tarafından basılmıştır.

ESERLERİ

Tibyân-ı Nâ der Terceme-i Burhân-ı Kâtı (Tebrizli Hüseyin b. Halef’in Farsçadan Farsçaya sözlüğünün çevirisi, ilk bas. 1799)
Kâmus Tercümesi (Firuzâbâdî’nin Arapça sözlüğünün çevirisi, ilk bas. 1814-17)
Tuhfe-i Asım (Arapça-Türkçe manzum sözlük, Bulak, 1838)
Târîh-i Osmanî (1791-1808 yıllarını kapsar, 2 cilt, tsz.)
Kamus-ül Muhît (bilimsel terimler sözlüğü, 1814)
Terceme-i Siyer-i Halebî (Halepli İbrahim’in siyerinin manzum çevirisi, Mısır, 1832)
Merahü’l-Maali fî Şerh-i Kasideti’l-Emâlî (akaidle ilgili bir kasidenin çeviri ve açıklaması)
Mazharü’l-Takdis bi Buruçi Taifeti’l-Fransis (Mısır’ın Fransızlar tarafından işgali hakkında, Hasan el-Cebarti’den çeviri)
Tuhfe-i Lûgat-ı Arabiyye.

Bunları da Sevebilirsiniz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir